Op dinsdag 29 september 2009 vond in De Nieuwe Kerk, Den Haag de presentatie plaats van ‘Naar een maatschappelijke agenda over Nanotechnologie’. Deze bijeenkomst werd georganiseerd door de Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie en is bedoeld voor het uitwisselen van gedachten, meningen, ideeën en suggesties om met elkaar in gesprek te komen over kansen en bedreigingen van nanotechnologie voor individu en samenleving. Maar hebben bijeenkomsten als deze zin? Promovendus Lucien Hanssen van de Universiteit Twente vindt van wel, echter publiek debat en besluitvorming kan niet los van elkaar staan. Hij schreef er zijn proefschrift: ‘Van transmissie naar transactie’ over.

Hanssen toont met zijn onderzoek aan, dat commissies die in debat gaan met burgers niet alleen publieks- en belangengroepen dienen te ondersteunen. Het is ook van belang, dat de ‘trekkers’ van een nieuwe technologie (wetenschappers, beleidsmakers, bedrijfsmanagers, maar ook bestuurders en politici) bereid zijn te luisteren en te onderhandelen met het publiek. De belangrijkste opgave voor een commissie is om de uitkomsten van een maatschappelijke dialoog een plaats te geven in beleid- en besluitvorming. Momenteel geeft debatteren de deelnemers weinig houvast.

Publiek debat en besluitvorming
Uitgebreide voorlichtingscampagnes, over gentechnologie bijvoorbeeld, leidden niet tot meer begrip, meer vertrouwen en uiteindelijk meer publieke steun. Het publieke debat ‘Eten en Genen’ moest in 2001 uitkomst bieden, maar leverde nieuwe publiekstwijfels op. Lucien Hanssen analyseert in dit kader in zijn proefschrift hoe de gebruikte ‘communicatie als transmissie’, waarbij een zender een boodschap formuleert voor een ontvanger die een vermeend informatietekort heeft, tot teleurstellende resultaten leidt. Het alternatief ‘communicatie als transactie’, met een inbreng van beide kanten en gezamenlijke betekenisgeving, kan meer opleveren. Zijn inzicht is, dat iedere communicatieaanpak ook een vorm van governance (aansturing openbare leven) impliceert, wat meegenomen moet worden in ideeën over succes en falen. Bij communicatie als transactie zijn ontvangers actieve burgers, zodat publieksparticipatie enige binding met besluitvorming moet hebben. De laatste jaren zijn er ontwikkelingen waarin actieve burgers en communicatie-als-transactie zichtbaar zijn. Het proefschrift formuleert een kader op basis van relevante praktijkcasussen. Het onderzoek is vernieuwend en voor het eerst wordt een link tussen communicatie en governance voor publiek debat op het vlak van wetenschap en technologie uitvoerig beschreven.

Lucien Hanssen
Hanssen (1960) is gespecialiseerd in beleids- en communicatieonderzoek, verzorgt onderwijs en neemt deel in wetenschappelijk onderzoek op deze terreinen aan de universiteiten van Twente, Wageningen en Nijmegen. Daarnaast publiceert hij in vak- en wetenschappelijke tijdschriften, en is coauteur van verschillende boeken over de betekenis van nieuwe technologie voor een samenleving. Hanssen is medeoprichter van het Netwerk Participatie (2009) een samenwerkingsverband van experts en academische onderzoekers die meer kwaliteit en innovatie in participatieve processen nastreven.

Noot voor de pers
Voor meer informatie contactpersoon: Drs. Janneke van den Elshout j.g.m.vandenelshout@utwente.nl 053-489 5432.